The Others..

“Het probleem ligt bij een gebrek aan waarachtigheid. Cultiveer het oprecht onderzoeken van het eigen gelijk.

Dit is de essentie van de transionele methode: het concept waarachtigheid, waarachtig een rake term!

“De hamvraag blijft dan wel dezelfde: wat moeten we nu precies doen om leugens en desinformatie uit het politieke en publieke debat te weren? Een pasklaar antwoord is er niet. Zo geloof ik zelf bijvoorbeeld sterk in de humaniserende kracht van kunst, in de kracht van muziek om ons meer empathische mensen te maken.

De humaniserende kracht van kunst: zeker als je kunst begrijpt als “taal van de cultuur,” tegenover de wiskunde als “taal van de natuur.”

“Voeg de trefwoorden ‘politici’ en ‘leugenaars’ in de zoekmachine in, en er verschijnt een hele resem opiniestukken in gerespecteerde dagbladen. Maar dat zijn allemaal geen onschuldige overtuigingen. Het wordt immers een self-fulfilling prophecy: wanneer je politiek een leugenachtige stiel noemt, doet een politicus die de leugens aaneenrijgt ook maar gewoon zijn job. Dan legitimeer je de leugen.

Mooi hè, dat daar dat begrip “profetie” terug moet komen, vanzelfsprekend nog wel in de klassieke, angelsaksische vorm, met de pleonastische toevoeging “zelfbevestigend.”

“De leugen is altijd deel geweest van het politieke leven, zoals ook Hannah Arendt beschreef in haar essay Lying in Politics. Maar bestempel de leugen niet als norm, maar als aberratie, niet als een gangbaar onderdeel, maar als de verstoring van de politiek en de polis.

Krek. Wellicht is het iets ingewikkelder: de leugen staat natuurlijk niet tegenover de waarheid, tenzij daarmee de concrete instantie van eerlijkheid wordt bedoeld. Je ziet: dan wordt het waarachtigheid tegenover onwaarachtigheid, waar dit betoog ongetwijfeld ook op aanstuurt.

“Maar belangrijker dan de feitelijke onjuistheid van een bewering, is de intentie waarmee zij gesteld wordt.

Dit blijft natuurlijk problematisch, omdat zelfmisleiding, ontkenning (i.e. denial) en allerlei goedkope zwartwitredeneringen te makkelijk worden omarmd, maar het punt moge duidelijk zijn.

“Waarheid draait om epistemologie. Waarachtigheid om ethiek. Dat betekent dat de leugenachtigheid in het politieke discours geen kentheoretisch, maar een moreel probleem is.

Conceptueel klopt het, maar de facto zitten we tot onze enkels vast in het web / de kluwen / het mangrovedrijfzand van onze constellatie van overtuigingen, ergo: onze epistemologie wordt een kwestie van antropologie en derhalve sterk gestructureerd door onze ethische principes, hoe onvolledig uitgewerkt dan ook. Dat blijft immers zo vaak out of reach.

“Dat betekent dat het populisme – met zijn hang naar simplificatie en agitatie (het tegendeel van accuraatheid) – niet louter een politiek fenomeen, maar ook een moreel probleem vormt. Hoe we met elkaar communiceren is een moreel gegeven. Precies daarom moeten we ons grote zorgen maken over de verruwing van het debat, polariserende retoriek, het verspreiden van nepnieuws, het legitimeren van de leugen. Een crisis van woorden is een crisis van waarden.

Maar een crisis van woorden is principieel een crisis van ideeën. Waarden zijn daar natuurlijk een bijzonder kleine deelverzameling, maar in de volksmond een belangrijke van.

“Niet enkel het werk van Levinas, maar ook de filosofie in het algemeen kan ons helpen om terug wat meer waarachtigheid in het politieke en maatschappelijke debat te krijgen. Althans, de filosofie zoals die begrepen werd door Hans-Georg Gadamer, die stelde dat filosofie en kennis draaien om het verruimen en versmelten van onze geestelijke horizonten. Uit je eigen denkkaders treden, dat is het begin van alle inzicht. Voor wie daar niet toe in staat is, is nadenken niets anders dan een surplace van de geest. Toen Gadamer op hoge leeftijd gevraagd werd hoe hij zijn filosofie zou samenvatten, antwoordde hij met een enkele zin: Der andere könnte Recht haben. De ander kan gelijk hebben.

Wow, how cool.

“We hebben nood, niet aan factchecks of voorlichting, maar aan meer filosofische twijfel.

Dan zie je wel gelijk het probleem.

“Zelftwijfel wordt te veel als een teken van zwakte gezien, van onstandvastigheid. Een politicus wordt dan algauw als een ‘draaier’ weggezet. Maar enkel wie niet nadenkt, verandert nooit van mening.

Cf. Obama’s beslissing om niet in Syrië in te grijpen.

“Ook wij burgers moeten de daimoon van zelftwijfel niet sussen, maar opzwepen. Wanneer we wat meer aan zelftwijfel lijden en aan kritische introspectie doen vooraleer we de publieke arena betreden, zal dat een minder polariserend debat tot gevolg hebben.

Ver-anderen derhalve.

Bron: Alicja Gescinska – https://www.nrc.nl/nieuws/2020/06/05/herwaardering-van-de-waarheid-begint-met-twijfel-a4001903 5 juni 20