Een open einde? Een einde dat opent!

Een relatief recente verheviging van ontwikkelingen binnen de filosofie, de kunsten, de wetenschap, de politiek en het recht lijken namelijk te wijzen op een einde aan het mens- en wereldbeeld zoals we dat al eeuwen kennen. Het mensbeeld waarin de mens bovenaan de hiërarchie staat als intelligent, vrij en autonoom wezen in een wereld waarin de natuur, de dieren en de technologie er zijn om hem te dienen.

We moesten het animistische wereldbeeld immers temmen en dat hebben we gedaan! Tegenwoordig doen we dat alleen nog met wolken! Maar urgenter is de vraag: “Welke hoort niet bij het rijtje?

De wetenschap. De kunsten, de filosofie, maar zeker ook de politiek die het recht maakt, zijn alle transionele disciplines: ergo: werken – en geen weten. En die moeten worden gevormd door maatschappelijke paradigmata en niet door wetenschappelijke.

“Naast onze kijk op de verhouding tussen mensen en natuur, is ook de verhouding tussen mens en technologie aan het verschuiven. Neem vertrouwen, het onderwerp van Keymolens promotieonderzoek. “Vertrouwen werd lang gezien als iets wat zich tussen mensen afspeelt. Maar als je goed kijkt, zie je dat dit niet klopt: het wordt bemiddeld door technologie.

En traditioneel door goden, door bewustzijn, door animatie (of misschien beter: animeren). Of om een andere platitude uit de kast te trekken: “Vertrouwen is een werkwoord. En past True daar niet geheel toevallig prachtig bij? Het speelt zich dan wel niet alleen maar tussen mensen af, maar wordt wel door mensen afgespeeld.

“Varkens vervelen zich bijvoorbeeld snel en gaan elkaar dan bijten. De wet schrijft voor dat boeren hun varkens speelgoed moeten geven, “maar dat gebeurt vaak met de allersimpelste objecten, zoals een bal of een ketting.

Maar waarom bijten ze elkaar dan? Omdat ze zich gaan ergeren. Omdat ze niks te doen hebben. Geen kant op kunnen. Alle wezens die zo vermogend zijn dat ze zich kunnen vervelen, gaan zich vervelend gedragen en elkaar vervelen.

“Wanneer ik op Facebook met iemand chat, dan is die conversatie volledig gemedieerd door technologie, maar in mijn ervaring is het een heel direct gesprek tussen twee mensen. Ik kan nu wel bedenken dat deze tafel hier net zoveel actorschap heeft als de mensen die er omheen zitten,” – al was het maar omdat de tafel de afstand tussen de gesprekspartners bepaalt en ondersteuning biedt aan de drank en spijs die het gesprek mede op gang houden – “maar ik ervaar jullie toch echt anders dan dit object.

Maar het is juist niet “een heel direct gesprek tussen twee mensen.” Sterker: het is geen direct gesprek tussen twee mensen. Vandaar de Turing Test. Maar de vergissing is begrijpelijk en relevanter: relevant!

“Om dat mogelijk te maken, om de verhoudingen tussen mens en niet-mens goed te kunnen begrijpen, hebben we volgens de technologiefilosoof “een nieuw vocabulaire” nodig. “Het natuurlijke is onderdeel van het menselijk bestaan, maar tegelijkertijd zijn we voortdurend de natuur aan het interpreteren en veranderen. We moeten dat soort relaties op een andere manier gaan beschrijven, zodat we niet meer voortdurend de neiging hebben om te zeggen: hier is de technologie en daar is de mens.

Laten we dan zonder omhaal van woorden stellen: “een uitgebreider vocabulaire!” En pararationele context!

“Misschien helpt het om meer in paradoxen te denken en minder in termen van onderscheid en verschil.

Of in ieder geval in ellipsen. Die dingen waren menigeen een spuughekel aan heeft (terwijl paradoxen nog wel grappig zijn): “Wat betekent dit kunstwerk? “Wat is rechtvaardig? “Waarom zijn ruïnes cool? “Waarom is Lost Highway goed? Niet zeggen!

“Dat is misschien wel de meest accurate omschrijving van de tijd waarin we leven: die van de grote paradoxale grensvervaging, met nieuwe inzichten tot gevolg. Al met al een prima tijd om in en over na te denken.

Maar vooral ook van een zeer concrete demarcatie: niet die tussen rationeel en irrationeel, maar tussen rationeel en transioneel.

Õ Lynn Berger – https://decorrespondent.nl/4661/Het-onderscheid-tussen-mens-dier-en-ding-is-volstrekt-kunstmatig-geworden/936350634483-60f565ca 6 juni 16